Türkiye’de Seçim Sistemi Nasıl İşliyor?

Türkiye’de Seçim Sistemi Nasıl İşliyor? 24 Haziran 2018 Milletvekili Genel Seçimleri ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleştirildi. Peki hangi partiler ittifaka girdi, barajı hangi parti nasıl aştı ve nerede kaç milletvekili çıkardığı nasıl hesaplandı? Bu konularla ilgili detaylı bilgi için haberimizi okumaya devam edin.

 

Milletvekili Genel Seçimleri

Bir referandum kararı sonucu Anayasa’da değişiklik yapılmazsa veya erken seçim kararı çıkmazsa, milletvekili genel seçimleri beş yılda bir tekrarlanır. Seçime katılım sağlamayı amaçlayan partiler Yüksek Seçim Kurulu’na başvuruda bulunurlar. Peki Cumhuriyet tarihinde ilk defa ittifaklarla girilen bu seçimler nasıl işledi? Bunun için öncelikle yeni sistemi anlamak gerekir.

seçimler ile ilgili görsel sonucu
Görsel 1: Vatandaş sandığa oy zarfını atıyor.

 

Başkanlık Sistemiyle Ne Değişti?

Parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçişle beraber, öncelikle “Başbakan” kavramının ortadan kalktığını bilmemiz gerekir.

  • Parlamenter Sistemde, mecliste çoğunluğa sahip olmayı başaran bir partinin iktidar olma olasılığı en yüksektir. Seçilen Cumhurbaşkanı, meclisten herhangi birini Başbakan olarak atar ancak hükumet kurulduktan sonra meclisten güvenoyu alma şartı olduğu için, azınlık olan partiden Başbakan atanması çok nadir olur. Bir parti tek başına çoğunluk değilse başka bir partiyle koalisyon kurarak çoğunluk elde edebilir, bu da olmazsa erken seçime gidilir.
  • Başkanlık Sisteminde ise, seçilen Cumhurbaşkanı yürütmenin başı olarak bir Başbakan atamak yerine kabineyi kendi kurar. Bu nedenle başbakanlık ortadan kalkar ve Cumhurbaşkanı bu konularda daha yetkin olur.Yine hükumeti Cumhurbaşkanı kurduğu için, partilerin koalisyon yapma gereksinimi yoktur ancak yasa tasarılarında oylama yaparken başka partilerle iş birliğine gidebilirler.
başkanlık sistemi ile ilgili görsel sonucu
Görsel 2: Başkanlık Sistemi ve Parlamenter Sistemi karşılaştıran görsel.

 

Seçim İttifakı Nedir? Avantajları Nedir?

Sonuç olarak, yeni sistemin gelişiyle beraber “ittifak” diye bir kavram da ortaya çıktı. İttifak, görüş birliği ya da halk çıkarı için yapılan iş birliğine verilen addır. 24 Haziran seçimlerinde de karşımızda iki adet ittifak kuruldu:

 

İttifakların Avantajları

  • %10’luk baraj sistemiyle dünyanın en yüksek baraj oranına sahip Türkiye’de, partilerin temsil edilmesi için yüksek miktarda oy alması gerekiyor. Ancak ittifaklar sayesinde, ittifakın toplam oyu %10’un üzerindeyse tüm ittifak partileri mecliste vekil bulundurma şansına sahip oluyor.
  • Mecliste birlik olunarak, yasa tasarılarında partiler iş birliğine gidebiliyor.

 

İttifaklar Partilere Fayda Sağladı mı?

İttifaklar sayesinde, tüm partiler mecliste temsil edilebildi. Örneğin İYİ Parti’nin oy oranı, %9,96 sınırında kaldığı için barajı aşamayıp mecliste grup kuramayabilirdi, ancak ittifakın toplam oyunun %33,9 seviyesinde olması sayesinde meclise girebildi.
Saadet Partisi, oy oranı düşük olduğu için milletvekili çıkaramasa da ittifak sayesinde CHP listesinden gösterdiği adayları seçilebildi.

Ä°lgili resim
Görsel 3: Partilerin ve ittifakların oy pusulasındaki yerlerini gösteren çizim.

 

Hangi Partinin Kaç Vekil Çıkardığı Nasıl Belli Oldu?

Türkiye’de, milletvekili seçimlerinde, dünyanın birçok bölgesinde uygulanan “D’Hondt” adlı sistem kullanılarak hangi partinin kaç vekil çıkardığı belli oluyor. Bu sistemi şöyle açıklayabiliriz:

  • İstanbul’da 7 vekil çıkarılacağını düşünelim. Üç parti aday olsun ve bu partilerin oy oranları şöyle olsun:
    A Partisi » 120.000
    B Partisi » 75.000
    C Partisi » 55.000
  1. Milletvekilini belirlemede, en yüksek oyu alan A Partisi milletvekilini çıkarır. Daha sonra toplam oyu ikiye bölünür.
  2. Milletvekilini belirlemede, bu sefer en yüksek oyu B Partisi aldığı için milletvekilini çıkarır. B Partisinin de toplam oyları ikiye bölünür.
  3. Milletvekilini belirlerken, A Partisi en yüksek oya sahip olduğu için vekil çıkarır. Bu sefer toplam oyları üçe bölünür ve sıradaki vekile geçilir.
  4. Milletvekilini de en yüksek oya sahip C Partisi çıkarır. Toplam oyları ikiye bölünür ve sıradaki vekile geçilir.
  5. Milletvekilini yine A Partisi çıkarır çünkü en yüksek oya sahip olan partidir. Toplam oyları dörde bölünür. Sıradaki vekile geçilir.
  6. Milletvekilini çıkaran B partisi olur. En yüksek oy ondadır. Bu sefer toplam oyları üçe bölünür ve hesaplamaya devam edilir.
  7. Milletvekilini çıkarmayı da A Partisi başarır çünkü diğer partilerden daha çok oy almıştır.
  • Böylece A Partisi 4, B Partisi 2, C Partisi de 1 vekil çıkarır. Kafanızın karışmaması için aşağıdaki tabloyu inceleyebilirsiniz.
Görsel 4: D’Hondt hesaplamasına örnek tablo.

 

Sonuç Olarak, Hangi Parti Kaç Vekil Çıkardı?

  • AKP » 295 Vekil
  • MHP » 49 Vekil
  • CHP » 146 Vekil
  • İYİ Parti » 43 Vekil
  • HDP » 67 Vekil

Millet İttifakında olan SP, oy oranı düşük olduğu için hiçbir bölgede en çok oyu alarak vekil çıkaramadı. Ancak CHP’nin listesinden çıkardığı adayların bir kısmı meclise girdi. Aynı şey, DP’nin İYİ Parti listesinden çıkardığı vekiller ve BBP’nin AKP listesinsden çıkardığı vekiller için de oldu.

meclis ile ilgili görsel sonucu
Görsel 5: TBMM’nin içini gösteren fotoğraf.

Yazan: Zeydan KARALAR

Diğer Haberler: http://siyasettoplulugu.com/haberler

Discord: https://discord.gg/WQStGBf

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir